Żywienie świnki morskiej (kawii domowej) – podstawy i zalecenia

Prawidłowe żywienie świnki morskiej zapobiega chorobom i wydłuża życie. Źle zbilansowana dieta powoduje u świnek morskich problemy z zębami i prowadzi do wielu schorzeń. Jeśli chcesz, aby Twoja świnka żyła długo w dobrym zdrowiu, koniecznie dowiedz się, co powinna jeść, a czego należy w jej diecie unikać.

Żywienie świnki morskiej bezpośrednio wynika z faktu, że ten uroczy gryzoń to monogastryczny roślinożerca tylno-fermentujący. Chociaż brzmi to skomplikowanie, oznacza po prostu, że trawienie u świnki morskiej zachodzi w silnie rozwiniętym jelicie ślepym, które pełni funkcję ogromnej komory fermentacyjnej. Bardzo ważną rolę odgrywają w tym procesie pożyteczne bakterie. Różnorodność flory bakteryjnej i jej praca bezpośrednio zależą od bogatej we włókno pokarmowe diety.

U kawii domowych występuje również cekotrofia – mechanizm podwójnego trawienia. Kawie produkują dwa rodzaje kału: twarde bobki oraz miękkie grudki – cekotrofy. Te drugie są zjadane bezpośrednio z odbytu, co pozwala na odzyskanie m.in. witamin z grupy B, aminokwasów oraz ponowne zasiedlenie jelit pożytecznymi bakteriami.

Świnki morskie to roślinożerne gryzonie, dla których podstawowym składnikiem diety jest siano. Aby jednak ich dieta była kompletna i dostarczała im wszystkich składników odżywczych, siano należy uzupełniać warzywami, zielonką i wysokiej jakości granulatami.

Już wiesz, że układ pokarmowy świnki morskiej jest przystosowany do trawienia pokarmu o wysokiej zawartości włókna. Takie właśnie jest siano. Siano musi być dostępne w paśniku przez 24 godziny na dobę. Istotne są jego jakość i świeżość.

Włókna surowe (błonnik) dzieli się na frakcje strawne i niestrawne.

• Frakcja niestrawna stymuluje motorykę jelit (perystaltykę), co zapobiega niebezpiecznemu zastojowi pokarmu.
• Frakcja strawna jest rozkładana przez mikroflorę jelitową m.in. do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które stanowią główne źródło energii dla świnek.

Włókno pokarmowe pełni też kluczową funkcję w ścieraniu zębów. Zęby kawii domowej (zarówno siekacze, jak i zęby policzkowe) rosną nieprzerwanie przez całe życie. Ich ścieranie zachodzi podczas żucia krzemionki zawartej w ścianach komórkowych traw i siana. Brak stałego dostępu do siana prowadzi do przerostu zębów. W skrajnych przypadkach mogą powstawać mosty zębowe, które uniemożliwiają śwince pobieranie pokarmu, w efekcie prowadząc do śmierci głodowej.

Świeże warzywa podawaj codziennie w ilości 100-150 g na jednego osobnika (tj. ok. 0,5-1 szklanki). Warzywa muszą mieć temperaturę pokojową, nie powinny być podawane bezpośrednio z lodówki. Unikaj warzyw nieświeżych lub nadpsutych, gdyż może to prowadzić do enterotoksemii, wywołanej przez toksyny wytwarzane przez bakterie beztlenowe (najczęściej z rodzaju Clostridium) wewnątrz układu pokarmowego.

Najbezpieczniejsze są warzywa liściaste (np. cykoria, sałata rzymska), które dostarczają wodę (nawadniają), ale jednocześnie zmuszają układ pokarmowy do intensywnej pracy mechanicznej, co zapobiega m.in. wzdęciom.

Nowe warzywa należy wprowadzać metodą małych kroków. Podawanie zaczynasz od niewielkiej ilości, jednocześnie obserwując reakcję ze strony układu pokarmowego kawii przez minimum 24 godziny.

Terminem „zielonki” określa się świeże części naziemne roślin, takie jak: trawy, zioła, liście krzewów oraz naci warzyw. Są one najbardziej zbliżone do naturalnego pokarmu dziko żyjących gatunków kawii. Wspomagają nawodnienie organizmu i ułatwiają przesuwanie treści pokarmowej. Nigdy nie podawaj mokrych ani „zaparzonych” zielonek po długim przechowywaniu w worku foliowym oraz skoszonych kosiarką.

Zielonki zalecane dla świnek morskich:

• Trawy i zboża (w formie zielonej) – np. młody owies, pszenica, kukurydza.
• Liście krzewów i drzew – np. liście malin, truskawek, porzeczek, młode liście i gałęzie brzozy, wierzby, leszczyny, jabłoni.
• Zioła i susze – pełnią przede wszystkim funkcję profilaktyczną i leczniczą, dostarczając niezbędnych mikroelementów, oraz wspomagają procesy metaboliczne i trawienne. Zioła w zasadzie możemy traktować jako suplement diety (5-10% dziennej porcji ), podając je codziennie w formie świeżej lub suszonej.

Lista podstawowych ziół, które mogą stanowić regularny dodatek do siana:

• Babka lancetowata – działa przeciwzapalnie, regeneruje błony śluzowe i wspiera odporność organizmu.
• Mniszek lekarski – stymuluje trawienie, działa moczopędnie (pomaga oczyszczać drogi moczowe) i wzmacnia organizm.
• Pokrzywa – bogate źródło żelaza i witaminy C. Najlepiej podawać suszoną, gdyż w tej formie traci właściwości „parzące”, stając się bezpiecznym przysmakiem.
• Liście malin i truskawek – działają ściągająco, wspomagają układ trawienny i są bogate w witaminy.

Lista ziół o działaniu celowanym, konkretnie wspomagającym organizm kawii:

• Mięta i melisa – działają rozkurczowo, uspokajająco i wspomagają apetyt przy problemach trawiennych oraz w trakcie rekonwalescencji.
• Rumianek – znany jest z właściwości antyseptycznych i łagodzących stany zapalne układu pokarmowego oraz jamy ustnej.
• Natka pietruszki i koper – mają bardzo wysoką zawartość witaminy C. Jednak ze względu na dużą ilość wapnia powinny być podawane z umiarem (maksymalnie 2-3 razy w tygodniu), aby uniknąć problemów prowadzących m.in. do kamicy nerkowej.
• Oregano – wykazuje silne działanie antybakteryjne i przeciwzapalne, pomaga w naturalnej detoksykacji organizmu.

Warto podawać również susze, takie jak sieczka z owsa, pszenicy i lucerny. Pamiętaj jednak, że lucerna ma wysoką zawartość wapnia i białka, jest także kaloryczna. Sieczki pełnią również istotną funkcję w ścieraniu zębów.

Każde nowe zioło wprowadzaj stopniowo, obserwując konsystencję kału, aby uniknąć biegunek. Zwróć też uwagę na jakość surowca. Unikaj zbierania ziół przy drogach oraz mrożenia ich. Mrożenie niszczy strukturę roślin i drastycznie obniża w nich zawartość witaminy C. W celu kompleksowego wsparcia zdrowia kawii domowej zalecam stosowanie gotowych (bez dodatku zbóż) mieszanek ziół podstawowych.

Podając zioła, koniecznie zwróć uwagę na ich skład. Zioła takie jak bazylia, lucerna czy szałwia są bogate w wapń. W przeciwieństwie do wielu innych ssaków kawie domowe absorbują wapń z pożywienia w sposób pasywny, niemal proporcjonalnie do jego zawartości w diecie, a nie według aktualnego zapotrzebowania organizmu. Nadmiar wapnia jest wydalany przez nerki. Problem pojawia się przy zbyt wysokiej zawartości tego pierwiastka w diecie dorosłych świnek, np. w wyniku podawania dużych ilości siana z lucerny, koniczyny czy niektórych ziół. Może to prowadzić do krystalizacji szczawianów wapnia i powstawania kamieni w pęcherzu moczowym.

Wybieraj wyłącznie bezzbożowe granulaty typu „all-in-one” (o jednorodnej wielkości, kształcie i strukturze), np. Tropifit All in 1 Cavia, Tropifit Naturals Rolls Cavia, które zapobiegają selektywnemu wyjadaniu i pokrywają zapotrzebowanie kawii na składniki pokarmowe, makro- i mikroelementy oraz witaminy. Unikaj tanich mieszanek z kolorowymi dodatkami (jak np. chrupki czy ciastka), ziarnami zbóż i orzechami, które prowadzą do otyłości i stłuszczenia organów.

Świnki morskie, podobnie jak ludzie, nie syntetyzują samodzielnie witaminy C. Zatem bardzo istotne jest dostarczanie jej w diecie. Zdrowa, dorosła świnka potrzebuje ok. 10-30 mg witaminy C na 1 kg masy ciała dziennie. U samic ciężarnych lub zwierząt chorych zapotrzebowanie to wzrasta do 50 mg/kg m.c.

Kawia domowa wypija średnio 50-100 ml wody na kilogram masy ciała na dobę. Zapotrzebowanie na wodę zależy również od ilości spożywanych świeżych warzyw. Bogaty w wodę ogórek zielony lub cykoria mogą naturalnie zmniejszać pragnienie.

Świeża, czysta woda musi być zawsze dostępna w poidle lub ciężkiej ceramicznej miseczce. Należy ją wymieniać codziennie. Warto również sprawdzić jej jakość, zwłaszcza chemiczną (np.: pH, azotyny i azotany, chlor, składniki mineralne), gdyż będzie to odgrywało kluczową rolę w zapobieganiu wielu schorzeniom czy chorobom, np. kamicy pęcherza moczowego.

Jeśli zaobserwujesz, że kawia zaczęła pić znacznie więcej niż zwykle, może to być pierwszy objaw cukrzycy lub niewydolności nerek, co wymaga niezwłocznej konsultacji z lekarzem weterynarii.

• Woda z kranu – jeżeli jest bardzo twarda (wysoka zawartość minerałów), zaleca się jej przefiltrowanie (np. w dzbanku lub filtrze do tego przeznaczonym), aby obniżyć poziom wapnia. Jeżeli masz wątpliwości co do jej bezpieczeństwa, możesz ją przegotować.
• Wody źródlane – są to wody zawierające najczęściej nie więcej niż 450 mg/l soli mineralnych. Jest to dobra alternatywa, jeżeli masz twardą i niesmaczną wodę kranową.
• Woda mineralna – niewskazana, ze względu na wysoką zawartość soli mineralnych (od 500 mg/l do wartości powyżej 1500 mg/l). Wysoka zawartość wapnia czy magnezu drastycznie zwiększa ryzyko powstawania kamieni w drogach moczowych.

• Poidła kropelkowe/smoczkowe – są najbardziej higieniczne, woda nie ulega zanieczyszczeniu ściółką czy odchodami.
• Miseczki ceramiczne – muszą być ciężkie, aby świnka ich nie wywróciła. Wymagają regularnego czyszczenia z resztek jedzenia i odchodów.

• Dodawanie witamin bezpośrednio do wody. Jest to praktyka niezalecana, gdyż nie ma kontroli nad tym, ile kawia faktycznie pobiera wody, a tym samym witamin. Ponadto tak ważna dla świnki witamina C ulega bardzo szybkiemu utlenieniu (już po ok. 30 minutach traci swoje właściwości) oraz zmienia smak wody, co może zniechęcić świnki do jej picia i prowadzić w konsekwencji do odwodnienia.
• Brak higieny poidła. W rurkach poideł często rozwijają się glony i bakterie. Należy je czyścić specjalnymi szczoteczkami lub wyparzać wrzątkiem raz w tygodniu.

• Wypieki –chleb, bułki czy ciastka – fermentują w żołądku, prowadząc do wzdęć.
• Produkty odzwierzęce –mięso, wędliny, jaja, mleko, sery, jogurty – pamiętaj, że świnki morskie są ścisłymi roślinożercami.
• Słodycze i słone przekąski – czekolada, chipsy, krakersy, orzeszki solone.
• Ziemniaki i obierki – zawierają solaninę, silnie toksyczny alkaloid, oraz słabo trawioną przez świnki skrobię.
• Cebula, czosnek, por, szczypiorek – zawarte w nich związki siarki podrażniają błonę przewodu pokarmowego. W rzadkich przypadkach może rozwinąć się niedokrwistość hemolityczna (anemia) na skutek rozpadu czerwonych krwinek.
• Rabarbar –zawiera duże ilości kwasu szczawiowego, który wiąże się z wapniem, tworząc nierozpuszczalne szczawiany. Ponadto kwas szczawiowy może podrażniać jelita i zaburzać ich pracę.
• Awokado –zawiera persynę, czyli związek chemiczny, który dla ludzi na ogół jest nieszkodliwy. Natomiast dla wielu zwierząt, w tym świnek morskich, jest to silna toksyna. Jego spożycie prowadzi do trudności w oddychaniu, zaburzeń pracy serca, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci.
• Warzywa strączkowe (fasola, groch, soja) –uważane przez ludzi za zdrowe i bogate w białko, nie są odpowiednie dla świnek morskich, których dieta oparta na sianie jest niskobiałkowa i niskoenergetyczna. Ich podawanie zaburza trawienie i powoduje wzdęcia.
• Sałata lodowa i masłowa – mają znikomą wartość odżywczą. Często zawierają wysokie stężenia pestycydów i azotanów, co może wywoływać biegunki.
• Owoce z pestkami –pestki jabłek, moreli czy wiśni zawierają amigdalinę, która uwalnia w organizmie cyjanowodór.
• Rośliny ozdobne – tulipan, żonkil, hiacynt, konwalia majowa, lilia, bluszcz, dracena, fikus, skrzydłokwiat, poinsecja (gwiazda betlejemska), cis – są trujące.
• Trawa z kosiarki –błyskawicznie fermentuje i może zawierać związki toksyczne ze spalin oraz oleje silnikowe.
• Kolby klejone miodem, dropsy i biszkopty –przekąski, w składzie których jest cukier, melasa i tłuszcz, niszczą mikrobiom jelitowy, mogą powodować nadwagę i problemy gastryczne.
• Lizawki solne i kostki wapienne – zwiększają ryzyko kamicy układu moczowego. Niezbędne minerały powinny pochodzić z ziół i warzyw.
• Produkty zawierające zboża i ziarna.

• Siano to podstawa – powinno być świeże, aromatyczne i zawsze dostępne.
• Nowe pokarmy wprowadzaj stopniowo – zawsze w małych ilościach, obserwując reakcję świnki.
• Kontroluj ilość podawanego jedzenia, aby chronić świnkę przed nadwagą.
• Codziennie podawaj zielonki i warzywa – dla urozmaicenia diety.
• Owoce traktuj jako przysmak – podawaj rzadko i w niewielkich ilościach.
• Dokładnie myj wszystkie warzywa i owoce przed podaniem.
• Usuwaj niezjedzone resztki pokarmu, aby zapobiec ich psuciu.
• Unikaj niezdrowych przysmaków zbożowych – czytaj składy i wybieraj te, które zawierają warzywa i zioła.
• Zapewnij stały dostęp do świeżej, czystej wody – to równie ważne jak pokarm.

Żywienie świnki morskiej opiera się na rozwadze i zdrowym rozsądku. Jednak najlepszym źródłem rzetelnych informacji i wiedzy z pewnością są wieloletni hodowcy, których praktyczne doświadczenie jest bardzo cenne, oraz kluczowi producenci pokarmów dla zwierząt, którzy dbają o naukowe aspekty i najnowsze trendy w bilansowaniu diet.