Jak działa przewód pokarmowy królika?

Przewód pokarmowy królika to organ z wieloma ciekawymi rozwiązaniami. Każdy jego element to trybik maszyny przystosowanej do trawienia pokarmu roślinnego. Zła dieta jest jak ziarnko piasku, które blokuje trybiki i zaburza ich pracę. Konsekwencją są problemy zdrowotne królika. Dowiedz się, jak jest zbudowany i jak działa przewód pokarmowy królika, aby zrozumieć znaczenie prawidłowego żywienia i szybko wykrywać problemy.

Króliki są ścisłymi roślinożercami. Dzicy krewni naszych domowych uszaków żywią się w naturze przede wszystkim trawą i ziołami. Obgryzają też gałązki i korę drzew. Jest to pokarm niskokaloryczny i bogaty we włókno pokarmowe. Dlatego króliki muszą zjadać go dużo, by dostarczyć sobie odpowiednią ilość energii.

Włókno pokarmowe, inaczej błonnik, to składnik diety królika, na który szczególnie musisz zwrócić uwagę. Pod tą nazwą kryją się różne substancje, takie jak: celuloza, hemiceluloza, pektyny czy ligniny. Dzieli się je na włókna rozpuszczalne i nierozpuszczalne.

To pierwsze ulega rozkładowi, ale nie pod wpływem enzymów trawiennych królika, a dzięki fermentacji prowadzonej przez mikroorganizmy bytujące w jelicie ślepym. Powstające w ten sposób składniki odżywcze trafiają do krwiobiegu królika.

Z kolei włókno nierozpuszczalne nie jest trawione, za to stymuluje motorykę jelit, inaczej mówiąc odpowiada za przesuwanie treści pokarmowej wzdłuż przewodu pokarmowego. Działa jak miotła, wymiatając wszystko co napotka na swojej drodze. Dzięki temu skutecznie chroni przewód pokarmowy królika przed „zatkaniem” treścią pokarmową i sierścią.

Włókno pokarmowe pełni jeszcze jedną ważną funkcję, otóż odpowiada za ścieranie zębów podczas przeżuwania.

Głównymi źródłami włókna pokarmowego dla królików są trawa, siano i zioła.

Prześledź drogę pokarmu pobieranego przez królika – od spożycia do wydalenia. W ten sposób zrozumiesz jak działa przewód pokarmowy królika i dlaczego prawidłowa dieta jest tak istotna dla zdrowia Twojego pupila.

W jamie gębowej pokarm jest rozdrabniany i zwilżany. Do rozdrabniania służą zęby, których królik ma całkiem sporo, bo aż 28. Jednak dla Ciebie widoczne są tylko siekacze, dwa u góry i dwa u dołu. Gdy spojrzysz z boku na pyszczek swojego królika, zauważysz, że za górną parą siekaczy jest schowana jeszcze jedna para zębów, są to tzw. zęby kołkowe. Królik w sumie posiada 6 siekaczy. Siekacze służą do cięcia i odgryzania gałązek, łodyg i listków. Natomiast zęby, których nie widzisz, gdyż są ukryte głęboko w jamie gębowej, to zęby policzkowe (zęby trzonowe i przedtrzonowe). To one rozdrabniają i rozcierają pokarm.

Ciekawostka. Żuchwa królika podczas jedzenia porusza się z prędkością ok. 120 ruchów na minutę.

Zęby królików rosną przez całe życie. Tempo ich wzrostu jest niezwykle szybkie. Siekacze królika wydłużają się średnio o 3-4 mm tygodniowo, a zęby policzkowe – o ok. 2 mm. Co ciekawe, im zwierzę żywi się twardszym pokarmem, tym ich tempo wzrostu jest szybsze. Stały wzrost zębów kompensuje ich ścieranie podczas gryzienia i przeżuwania pokarmu. Z wpisu Przerost zębów u królika i inne choroby stomatologiczne dowiesz się, jakie problemy stomatologiczne mogą dotknąć królika.

Powstająca w wyniku przeżuwania nasączona śliną papka wędruje dalej przez przełyk do żołądka. Miejsce, w którym przełyk wchodzi do żołądka, to tzw. wpust. Jego budowa sprawia, że królik nie wymiotuje. Jest to droga jednokierunkowa, co ma znaczenie w momencie, gdy dochodzi da zatkania królika czy zatrucia. Wszystko, co dostanie się do żołądka, może przejść tylko dalej, do jelit.

Następnie, w żołądku treść pokarmowa jest mieszana z enzymami trawiennymi oraz kwasem solnym. Niski odczyn, na poziomie 1-2 pH, skutecznie eliminuje wszelkie patogeny znajdujące się w pokarmie. Jednak to bardzo niskie pH wymaga, by żołądek stale był wypełniony treścią pokarmową. W przeciwnym razie dochodzi do powstawania nadżerek w obrębie błony śluzowej. Już jedna doba nieprzyjmowania pokarmu jest dla zwierzęcia niebezpieczna. Oprócz zagrożenia nadżerkami zatrzymuje prerystaltykę przewodu pokarmowego. Dlatego tak ważna jest obserwacja pupila. Ponieważ królik je bardzo często, łatwo wychwycić, gdy przestaje to robić. Pamiętaj również, że królikowi nie serwuje się głodówek, np. przed zabiegiem (jak u psa czy kota) czy podczas walki z nadwagą.

Ciekawostka. U króliczych osesków odczyn w żołądku jest wyższy, wynosi ok. 5-6,5 pH. Pozwala to na przejście pożytecznych bakterii przez żołądek bez szwanku do jelit i kolonizację jelita ślepego.

Pierwszy odcinek jelita cienkiego to dwunastnica. Treść pokarmowa jest tutaj mieszana z enzymami wydzielanymi przez trzustkę oraz neutralizowany jest jej silnie kwaśny odczyn.

Następny odcinek to jelito czcze. To najdłuższa i najbardziej kręta część jelita cienkiego. Tutaj mają miejsce dalsze trawienie pokarmu i wchłanianie składników odżywczych do krwiobiegu. To, co zostało, przechodzi dalej do jelita biodrowego, które kończy się strukturą występującą tylko u zajęczaków, tzw. woreczkiem okrągłym. Jest to miejsce, w którym łączą się jelito cienkie, jelito ślepe i okrężnica.

Jelito ślepe jest kluczowym odcinkiem przewodu pokarmowego królika. Jest największą częścią – może pomieścić nawet 65% całej treści pokarmowej, a ponadto żyją w nim bakterie i pierwotniaki odpowiedzialne za trawienie włókna pokarmowego. Jak pamiętasz, organizm królika nie wytwarza enzymów, które by mu na to pozwalały, zresztą jak wszystkie zwierzęta kręgowe. Własne enzymy do trawienia błonnika wytwarzają nieliczne organizmy, należą do niech między innymi: termity, dżdżownice, niektóre skorupiaki i ślimaki.

W wyniku działania zamieszkujących jelito ślepe mikroorganizmów z pokarmu roślinnego odzyskiwane są składniki odżywcze, a także syntetyzowane są witaminy, krótkołańcuchowe kwasy organiczne i aminokwasy. Część jest od razu wchłaniana w jelicie ślepym, a część trafia do cekotrofów.

W początkowym odcinku okrężnicy (okrężnica proksymalna) ma miejsce rozdzielanie składników pokarmowych. Najdrobniejsza frakcja cząsteczek roślinnych (< 0,5 mm) wraz z wodą, dzięki wstecznym ruchom perystaltycznym, kierowana jest do jelita ślepego, czyli jest przesuwana pod prąd. Natomiast większe cząsteczki, które nie uległy strawieniu, są przesuwane w kierunku odbytu, a po drodze formowane są z nich grudki kałowe. Tak powstają znane wszystkim opiekunom królików twarde królicze bobki.

To jednak nie koniec. Pamiętasz, że silnie rozdrobniona część treści pokarmowej z okrężnicy trafiła do jelita ślepego? Jak sama nazwa wskazuje, jelito to jest ślepe. Czas więc na wyjaśnienie, co się dzieje z treścią pokarmową, która tam trafiła. Otóż wraca do okrężnicy. Jednak wzbogacona o składniki odżywcze wytworzone przez mikroorganizmy (aminokwasy, lotne kwasy organiczne, witaminy, enzymy) i liczne bakterie oraz pierwotniaki. W okrężnicy ta wzbogacona treść pokarmowa jest formowana w miękkie grudki, tzw. cekotrofy.

Następnie królik delikatnie wybiera cekotrofy bezpośrednio z odbytu. Do takiego zachowania stymulują go między innymi intensywny zapach powodowany przez lotne kwasy tłuszczowe oraz obecność we krwi różnych składników, w tym hormonów. Cekotrofy są otoczone śluzową otoczką, która zapobiega stracie lotnych kwasów tłuszczowych. Królik połyka je w całości, aby nie uszkodzić tej otoczki. Cekotrofy pozostają w żołądku ok. 6-8 godzin, w trakcie których śluz jest powoli rozpuszczany. Następnie uwolniona zawartość cekotrofów trafia do jelita cienkiego, gdzie – jak już wiesz – mają miejsce właściwe trawienie i wchłaniania składników odżywczych. Zjawisko zjadania własnych odchodów nosi nazwę koprofagii.

Ciekawostka. Podczas trawienia cekotrofów pH soków żołądkowych wzrasta do ok. 3.

Już ok. 3-tygodniowe króliczki zaczynają produkować cekotrofy. Do 6. tygodnia życia proces ich produkcji jest ustabilizowany. Króliki produkują cekotrofy po ok. 5 godzinach od ostatniego posiłku (1-2 razy w ciągu doby), w okresie spoczynku. Inaczej mówiąc, muszą być zrelaksowane. Domowe pupile robią to najczęściej nad ranem. U zdrowego królika z dobrą dietą prawdopodobnie tego w ogóle nie zauważysz. Istnieje wiele czynników, które sprawiają, że królik nie zjada cekotrofów. Możesz je wtedy znaleźć w kojcu pomiędzy twardymi bobkami albo – jeżeli są bardzo miękkie – przyklejone do futerka w okolicach odbytu. Czasem zbyt miękkie cekotrofy, które oblepiają okolicę odbytu, są mylone z biegunką. Pamiętaj, jeżeli królik ma biegunkę, to nie wytwarza twardych bobków. Natomiast w przypadku twardych bobków i zbrudzonej okolicy odbytu występuje problem z konsystencją cekotrofów.

1. Zmiana rytmu dnia, zabiegi pielęgnacyjne lub medyczne – inaczej mówiąc czynniki wywołujące stres mogą być przyczyną niezjadania przez królika cekotrofów.
2. Dieta bogata w białko, ale uboga w błonnik. Dieta królika powinna być uboga w składniki odżywcze. Jeżeli nie przestrzegasz tej zasady, to najedzony wysokoenergetycznymi pokarmami pupil nie będzie miał potrzeby zjadania cekotrofów.
3. Czasem jakiś składnik diety, np. zioło, może sprawić, że cekotrofy nie są atrakcyjne dla królika.
4. Konsystencja – zbyt miękkie cekotrofy mogą być efektem podania pokarmów bogatych w wodę, owoców czy wprowadzania nowego pokarmu, albo też po prostu złej diety. Takie cekotrofy będą brudzić okolice odbytu, a w dłuższej perspektywie prowadzić do stanów zapalnych tej okolicy. Jeżeli nie będzie to tylko epizod, a częsty problem, koniecznie należy znaleźć przyczynę.
5. Choroby, które wpływają na konsystencję i skład cekotrofów, oraz takie, które utrudniają królikowi wybieranie ich z odbytu – królik w tym celu musi się mocno wygiąć, więc wszelkie bóle stawów i zwyrodnienia w obrębie układu kostnego mogą mu to utrudniać.
6. Otyłość – królik z nadwagą będzie miał problem, aby dosięgnąć okolic odbytu.
7. Problemy stomatologiczne.

Pamiętaj! Królik, który nie zjada cekotrofów, traci dostęp do wielu witamin, aminokwasów i enzymów produkowanych przez florę bakteryjną. Ponadto jest to sygnał, który może świadczyć o wielu innych problemach. Nie bagatelizuj tego.

• Zęby królika rosną przez całe życie.
• Ścieranie zębów jest wynikiem przeżuwania wysokowłóknistych pokarmów (trawa, siano).
• Królik nie wymiotuje, dlatego nie trzeba robić mu głodówki przed zabiegami.
• Jeżeli królik przestał przyjmować pokarm, zgłoś się do przychodni weterynaryjnej. Nawet jedna doba głodówki może prowadzić do powstawania nadżerek w obrębie błony śluzowej żołądka i zatrzymania pokarmu w przewodzie pokarmowym.
• Królik posiada bogatą florę bakteryjną, która odpowiada za trawienie składników roślinnych. Zadbasz o nią, podając mu pokarmy bogate we włókno pokarmowe.
• Koprofagia, czyli zjadanie cekotrofów, pozwala królikowy uzyskać niezbędne do życia składniki odżywcze.
• Zaprzestanie zjadania cekotrofów jest sygnałem alarmowym.
• Zatkanie królika to bardzo niebezpieczne zjawisko.

Literatura

• Morimoto T., Inoue T., Nakamura T., Kawamura Y. Characteristics of rhythmic jaw movements of the rabbit. Arch Oral Biol. 1985;30(9):673-7. doi: 10.1016/0003-9969(85)90154-2. PMID: 3865644.
• https://vetkompleksowo.pl/vetbiznes/technicy-weterynarii/dieta-krolikow-podstawowe-informacje/
• Harcourt-Brown F.M. (2002), Textbook of rabbit medicine, Reed Educational and Professional Publishing Ltd.
• Harcourt-Brown F.M. (2002), Textbook of rabbit medicine, Reed Educational and Professional Publishing Ltd.