Afrojeż białobrzuchy lub inaczej jeż pigmejski to niewielki, egzotyczny ssak zyskujący popularność jako interesujący domowy pupil. Choć jego uroczy wygląd i łagodne usposobienie przyciągają wielu miłośników zwierząt, opieka nad nim wymaga wiedzy, cierpliwości i odpowiedzialności. Z tego wpisu dowiesz się, jakim zwierzęciem jest afrojeż białobrzuchy oraz czy jest to gatunek odpowiedni dla Ciebie.

Pigmejski jeż afrykański – to często spotykana nazwa, jednak nie jest ona poprawna. Zgodnie z zasadami przyjętymi w publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata”, wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, polskie nazwy ssaków powinny składać się z dwóch członów – nazwy rodzajowej i epitetu gatunkowego. Dlatego jedyną poprawną i oficjalnie uznaną nazwą jest afrojeż białobrzuchy. Natomiast nazwa „jeż pigmejski” używana jest jako nazwa handlowa. Stosowane są też inne określenia, np.: afrojeż pigmejski, jeż białobrzuchy, jeż afrykański, afrykański jeż pigmejski, jeż czteropalczasty.

Co ciekawe – jeże pigmejskie dostępne w hodowlach to hybrydy wywodzące się od afrojeża białobrzuchego, który został skrzyżowany z jeżem algierskim. Udział procentowy genów jeży algierskich jest zależny od linii hodowlanej. Jednak głównym składnikiem genetycznym pozostaje afrojeż białobrzuchy, z tego względu jeż pigmejski oficjalnie przyjmuje nazwę Atelerix albiventris.

Gromada: Mammalia(ssaki)

Rząd: Erinaceomorpha (jeżokształtne)

Rodzina: Erinaceidae(jeżowate)

Podrodzina: Erinaceinae(jeże)

Rodzaj: Atelerix (afrojeże)

Gatunek: Atelerix albiventris (afrojeż białobrzuchy)

Jeże pigmejskie są krzyżówkami jeży algierskich oraz jeży białobrzuchych, co oznacza, że ich forma hodowlana nie występuje w naturze. Natomiast ich przodkowie zamieszkują Afrykę Środkową i Wschodnią (jeż białobrzuchy) oraz Północną (jeż algierski).

Długość życia pigmejków wynosi zwykle około 5-6 lat, choć zdarzają się osobniki dożywające nawet 9 lat! Długość życia jest zazwyczaj kwestią osobniczą, jednak nie można zapomnieć o tym, że dobre warunki bytowe, dobra dieta oraz odpowiednia opieka weterynaryjna mogą znacznie wydłużyć życie Twojego pupila.

Te krępej budowy zwierzaki wyróżniają się spośród innych ssaków włosami przekształconymi w twarde kolce, które służą im do obrony i są rozmieszczone na grzbiecie. Dorosły jeż ma 5 000-7 000 kolców, natomiast oseski mają około 100, a podrostki – około 3 000-3 500 kolców. Brzuch pokrywa delikatne, białe futro. Jeże mają około 15-25 cm długości i kształtem przypominają łezkę. W hodowli występują 3 podstawowe typy sylwetki, które różnią się osiąganą, zdrową wagą:

• linia drobna – 300-350 g,
• linia średnia – najczęściej spotykana – 350-450 g,
• linia duża – 450-550 g. 

Samice zwykle są nieco masywniejsze od samców. 

Jeże mają dłuższą szczękę od żuchwy, przez to ich ząbki są widoczne od dołu. Mają duże czarne oczy, czarny, wilgotny nos oraz okrągłe, urocze uszka. Ich krótkie kończyny ­– przednie pięciopalczaste i tylne czteropalczaste – są zakończone ostrymi pazurkami.

U jeży najlepszą i najłatwiejszą metodą określania płci jest ocena zewnętrznych narządów płciowych. Oswojone jeże można oglądać, trzymając je na rękach, natomiast płochliwe – w przezroczystym pojemniku/akwarium. Samce jeży mają ujście narządów płciowych umiejscowione na brzuchu, z dala od odbytu, czasem można pomylić je z pępkiem, natomiast samice mają je tuż przy odbycie.

Jeże pigmejskie występują w różnych odmianach barwnych. Jest ich zarejestrowanych ponad 90, w tym albinotyczne oraz różne ubarwienia dominujące, recesywne i białe. Odmianę określa hodowca na podstawie koloru oczu, maski oraz kolców.

• Odmiany dominujące – zdecydowana większość kolców jest przepasana ciemniejszym kolorem.
• Odmiany recesywne – występuje spora ilość kolców nieprzepasanych.
• Ubarwienia białe – zdecydowana większość kolców jest nieprzepasana.
• Ubarwienia albinotyczne – oczy czerwone, skóra i nos różowe, kolce nieprzepasane, białe.

Jeże są zwierzętami o nocnym i samotniczym trybie życia. Oznacza to, że znaczną część doby przesypiają, a największą aktywność wykazują wieczorem i w nocy. Nie potrzebują towarzystwa innych jeży. Wręcz przeciwnie – mogą wykazywać zachowania agresywne wobec innych przedstawicieli swojego gatunku. 

Charakter u jeży pigmejskich to kwestia mocno osobnicza. Większość osobników z dobrych hodowli jest od małego przyzwyczajana do obecności człowieka. Jednak nawet najlepiej oswojony jeż potrafi wykształcić płochliwy charakter. Niektóre osobniki są bardzo ciekawskie, otwarte i łagodne, zaś inne mogą być bardziej płochliwe. Bardzo rzadko zdarza się, żeby jeże przejawiały agresję wobec człowieka. Zwykle przestraszony zwierzak zwija się w kolczastą kulę, stroszy kolce i prycha, wzdrygając się przy tym. Takie zachowanie ma na celu odstraszyć potencjalnego drapieżnika. Ciekawym zachowaniem jest tzw. samoopluwanie się. Kiedy jeż napotyka przedmiot o nieznanym zapachu, zaczyna go lizać, a później toczy pianę z pyska i opluwa się nią. 

Afrojeż białobrzuchy to gatunek głównie owadożerny. Podstawę diety powinny stanowić bezkręgowce, tj.: szarańcze, mączniki, świerszcze, karaczany czy drewnojady, oraz dobrej jakości karma dla kotów. Bazę diety może natomiast stanowić gotowa karma dla jeży pigmejskich – Tropifit Atelerix. Dietę należy uzupełniać niewielką ilością warzyw.

Afrojeże białobrzuche osiągają dojrzałość płciową w wieku 7-9 tygodni w przypadku samców oraz 8-12 tygodni w przypadku samic. Najlepszy moment na pierwsze krycie samicy wypada między 6. a 12. miesiącem. Odpowiedni wiek jest tutaj bardzo ważny, aby ciąża mogła przebiegać bezproblemowo. Samice jeży przystępują do rozrodu zazwyczaj 1-2 razy w roku. Nie należy dopuszczać ich częściej niż 3 razy w roku, ponieważ może to negatywnie wpłynąć na zdrowie samicy. Po 3 latach samiczki tracą zdolność do rozrodu. Ciąża u jeży trwa 30-46 dni. Samce nie biorą udziału w wychowywaniu młodych. 

Jeże mają bardzo słabo wykształcony wzrok, natomiast nadrabiają to węchem i słuchem. Ich uszy są w stanie odbierać częstotliwości niesłyszalne dla człowieka. Pokarmu szukają głównie przy pomocy węchu oraz częściowo słuchu.

• Jeże samoopluwają się, kiedy poczują nowy zapach.
• Nie strzelają kolcami!
• Nie hibernują jak jeże europejskie, dla nich hibernacja może skończyć się śmiercią.
• Jednej nocy są w stanie przejść wiele kilometrów, dlatego warto zaopatrzyć terrarium w kołowrotek lub zrobić wybiegi.
• Mają słaby wzrok, ale bardzo dobry węch. 
• Są częściowo odporne na jad węży i owadów. 
• Wydają wiele dźwięków służących im do komunikacji, takich jak: prychanie, szczekanie, fukanie, piszczenie.
• Jeże okresowo zmieniają kolce, ten proces to tzw. quilling.
• Przestraszony jeż zwija się w kolczastą kulkę.
• Mają krótki ogonek, który zazwyczaj jest schowany pod kolcami.
• Są terytorialnymi samotnikami, łączą się w pary tylko na czas rozrodu.

Te małe niepozorne zwierzaki w naturze potrafią przejść nawet kilka kilometrów w poszukiwaniu jedzenia czy partnera do rozrodu. Choć wydają się milutkie, w rzeczywistości są bardzo terytorialne i nie tolerują innych osobników swojego gatunku. Jeże pigmejskie to niezwykle ciekawe i nietypowe zwierzęta, a ich obserwacja daje wiele radości.